Artikelen

Artikelen over de Tweede Wereldoorlog aan de hand van onze bronnen.

Maurits Jakobs ontsnapt dagen voor grootschalige deportatie uit Kamp Vledder

Maurits Jakobs fietst eind september 1942 midden in de nacht door een pikzwart bos. Hij is zojuist ontsnapt uit het Joodse werkkamp Vledder in Drenthe. Op dat moment weet Jakobs nog niet dat zijn oude kampgenoten een paar dagen later, via Westerbork, naar vernietigingskampen worden gedeporteerd.

VervolgingVerzet

Schuilen in de apenrots: Artis in oorlogstijd

Tijdens een zomernacht in 1941 missen brandbommen van de geallieerden hun doel: het nabijgelegen emplacement van de NS. Ze komen in Artis terecht, op de nijlpaardenstal. Verschillende verblijven branden volledig uit. Zowel de dieren als onderduikers blijven ongedeerd.

Vervolging

De broertjes Hornemann: medische experimenten in nazi kampen

“Ik vind niet dat kampgevangenen hetzelfde waard zijn als mensen”, spreekt de 61-jarige Kurt Heissmeyer op 21 juni 1966. “Waarom gebruikte je geen proefdieren?” is de vraag die hem gesteld wordt. “Omdat er geen verschil is tussen proefdieren en mensen”, antwoordt Heissmeyer. Hij corrigeert zichzelf: “Tussen proefdieren en Joden”.

Vervolging

Een wanhoopsdaad van liefde

Achteraf lijkt het soms alsof het leven in bezet Nederland haast stil kwam te staan. Maar de liefde gaat in tijden van oorlog haar eigen gang. Ook Joodse burgers proberen verder te gaan met het leven. Sterker nog: tegen de achtergrond van toenemende anti-Joodse maatregelen wordt er juist binnen de Joodse gemeenschap veel getrouwd.

Vervolging

Razzia in Sommelsdijk: Duitsers dulden geen tegenspraak

“Kleed je maar aan en neem hoogstens 50 gulden, voor twee dagen brood, verschoning en scheergereedschap mee.” De Ordnungspolizei spreekt duidelijke taal op zondagochtend 9 maart 1941 in Sommelsdijk. Zonder verdere uitleg krijgen alle mannen tussen de achttien en veertig jaar het bevel om hun spullen te pakken.

Collaboratie Vervolging

Tyfusuitbraak teistert Kamp Erika

“Medicijnen worden niet verstrekt, zieken en stervenden liggen zonder enige isolering of voorbehoedmiddel tegen besmetting tussen de gezonden”. Zo omschrijft een getuige de tyfusuitbraak in Kamp Erika. Ongeveer tweeduizend vermeende collaborateurs en voormalig leden van de NSB wachten in zomer van 1945 op hun berechting, als de ziekte de kop opsteekt.

VervolgingVerzet

Een nacht in cel 115. Het Bunkerdrama in Kamp Vught

Wanneer onderlinge wraakacties tussen vrouwelijke gevangenen in Kamp Vught uit de hand lopen, neemt de Duitse kampcommandant maatregelen. In de nacht van 15 op 16 januari 1944 worden 74 vrouwelijke gevangenen opgesloten in kampgevangenis de Bunker. Zij zitten veertien uur opgesloten in een cel van slechts negen vierkante meter. Tien vrouwen overleven de nacht niet.

VerzetVervolging

Ontsnapt aan executie. De Vrouwenmars van Westerbork

In de lente van 1945 rukken de Geallieerde bevrijders snel op in het oosten en noorden van Nederland. Er heerst toenemende paniek bij de Duitse bezetter. Wanneer de Canadezen Kamp Westerbork naderen begint op 11 april een onzekere tocht voor 116 vrouwelijke politieke gevangenen: de Vrouwenmars van Westerbork.

Collaboratie Vervolging

De hel van Ellecom

Op landgoed Avegoor, vlakbij het Gelderse Ellecom, worden vanaf 1941 Nederlandse SS’ers getraind. In het uniform van de Waffen-SS wordt lichaam en geest gevormd naar de nazi ideologie. De komst van 139 Joodse dwangarbeiders in september 1942 in Joods werkkamp Palästina geeft de SS’ers proefkonijnen. Drie van hen overleven het werkkamp niet.

Collaboratie Vervolging

De gewelddadige praktijken van folteraar Ernst Knorr

De Duitse SD’er Ernst Knorr martelt communistische verzetsstrijders in bezet Nederland. In het Oranjehotel en later in het Scholtenhuis vermoordt hij meerdere verzetsstrijders of martelt hen dood. Twee van zijn slachtoffers zijn Geus Sjaak Boezeman en koerier en wapensmokkelaar Esmée van Eeghen.

Vervolging

De lange weg naar de vrijheid

Twintig witte bussen met een groot rood kruis op het dak vertrekken op 24 april 1945 vanuit vrouwenkamp Ravensbrück naar het neutrale Zweden. De achthonderd vrouwelijk passagiers zijn Nederlandse, Belgische, Poolse en Franse kampgevangenen. Het Zweedse Rode Kruis is met Duitse toestemming in staat om ze door de frontlinies in veiligheid te brengen. Maar lang niet alle gevangenen weten zo te ontkomen.

VervolgingVerzet

Staakt! Staakt! Staakt! De slachtoffers van de Februaristaking

Al wekenlang wordt een grote staking voorbereid, als de Razzia van Amsterdam plaatsvindt. Deze vormt voor leden van de illegale Communistische Partij van Nederland (CPN) aanleiding om de staking in werking te zetten. Zo'n tienduizend medewerkers van verschillende bedrijven leggen het werk neer, en staken op 25 en 26 februari in Amsterdam. De staking slaat ook over naar andere plaatsen en bedrijven. Onder andere in Zaandam, Utrecht, Haarlem en Velsen. De bezetter grijpt met harde hand in.

Vervolging

Het einde van een Joods psychiatrische instelling en schuilplaats

Lange tijd wordt de Joodse psychiatrische instelling het Apeldoornsche Bosch in Apeldoorn beschouwd als een veilige haven binnen bezet Nederland. Met de aankomst van de Joodse Ordedienst op 20 januari 1943, een soort hulppolitie in Kamp Westerbork, blijkt deze veiligheid een illusie. De volgende dag wordt het Apeldoornsche Bosch ontruimd.

Vervolging

NSB fotografen leggen Jodenvervolging vast

Het wegvoeren van de Nederlandse Joden vindt midden in de samenleving plaats. Amsterdamse Joden moeten zich melden op verzamelplaatsen en worden naar Kamp Westerbork gevoerd. In opdracht van de Duitse bezetter leggen NSB fotografen dit, met een nationaalsocialistische invalshoek, vast.